Living Labs

Een ‘living lab’ is een ‘onderzoeksomgeving’ waarbij gelijktijdig onderzoek en innovatie plaatsvinden volgens het principe van co-creatie en participatief ontwerpen. 

De initiators zullen een korte introductie over de thematiek geven om vervolgens ruimte te laten om er met elkaar over in dialoog te gaan. Na verloop van tijd reflecteren we over datgene wat er in dialoog met elkaar aan het ontstaan is en onderzoeken we wat we genereren.

Wij stellen onszelf de vraag:
1. Waar worden we in dialoog met elkaar toe aangezet?
2. Wat maken we/ willen we maken?
3. Hoe en met wie doen we dat?
4. Wie worden we als we dit maken?
5. Hoe dragen we hiermee (een klein beetje) bij aan een ‘betere’ wereld (Pearce, 2007)?
 
 
 
Systeempraktijken, ecologisch bewustzijn en klimaatverandering
 
Evanne Nowak, Robert van Hennik & Jeroen Wierstra
 

‘We must uncenter our minds from ourselves. We must unhumanize our views a little
and become confident as the rock and the ocean we are made from’.
(R. Jeffers).

Gregory Bateson (1979) schreef dat elk levend systeem een zeker ecologisch bewustzijn heeft, een besef onderdeel te zijn van een groter geheel, waar we toe bijdragen en van afhankelijk zijn. Zijn we dat ecologisch bewustzijn kwijtgeraakt? Het kunstmatig onderscheid maken tussen mentale-, sociale processen en de leefomgeving is een epistemologische dwaling, stelt Bateson, met mogelijk rampzalige gevolgen. De schrijfster Daisy Hilyard spreekt over de leefomgeving als ons veronachtzaamd tweede lichaam. De schrijver en activist Philip North schrijft dat we de aarde niet kunnen redden met dezelfde verhalen die haar vernietigen. Het gaat dan om:

1. De mythe dat we als mens centraal staan (antropoceen)
2. De mythe dat we gescheiden zijn van de natuur
3. De mythe dat we controle hebben en dat er daarmee vooruitgang is.

Hoe betrekken we de leefomgeving in onze therapiepraktijk? Hangen psychische klachten samen met disconnectie van de leefomgeving? Hoe kan het dat het ‘vergroenen’ van woonwijken helpt agressie en gedragsproblemen tegen te gaan (Sjerp de Vries)? Hoe maken we nieuwe verhalen waarin we niet boven of buiten de natuur staan, maar er onlosmakelijk mee verbonden zijn? Hoe geven we mede-aardbewoners, planten en dieren (humanimals) een stem, maken we hen tot gesprekspartner? Kunnen we van bomen (the wood-wide-web) of paddenstoelen en schimmels leren over ecologisch samenleven. Hoe zou het voor onze cliënten zijn om hier aandacht aan te besteden in therapie?

Wij zijn benieuwd waar we, in dialoog met elkaar, nieuwsgierig naar worden, wat we zouden willen maken en/of onderzoeken. We hopen op een proces dat we met elkaar kunnen en willen voortzetten, en ook na het congres een vervolg zal krijgen.

Evanne Nowak is klimaatpsycholoog en programmamaker.

Jeroen Wierstra is als systeemtherapeut werkzaam bij het Lorentzhuis.

Robert van Hennik is systeemtherapeut bij Ordiver en het Centrum voor Gezinsbehandeling.

 

Technologie en nieuw materialisme

Robert van Hennik, Maarten Van der Linde & Jeroen Wierstra

In deze ‘living lab’ willen we met elkaar in dialoog gaan over wederkerige beïnvloeding tussen mens en ding. Een posthumanistisch perspectief op ‘anders samenleven’ benadrukt het belang om dichotomie tussen natuur, cultuur en technologie in ons denken op te heffen. Het besef staat centraal dat samenleven emergeert in het spontane samenspel tussen ‘humane’ en ‘niet-humane’ actoren. Actoren zijn partijen met handelingsvermogen die in intra-acties een ‘agentic assemblage’ (Bennett, 2010) vormen. Actoren zijn mensen, dieren, planten en dingen. Dus ook dingen beschikken over ‘thing-power’ (Bennett, 2010), over handelingsvermogen. Zij zijn (net als wij) generatoren in de ‘agentic assemblage’ die wij met hen vormen.

Zien we ‘het ding’ en ‘de technologie’ nog te veel als passieve element, dat onder controle van de mens staat, dat dienstbaar is aan kwaliteit van ons leven? In hoeverre controleert ‘de techniek’ ons en wordt deze, zonder dat we ons daar vragen over stellen, steeds invloedrijker? Wat als de zorgverzekering mij voorhoudt dat ik volgens algoritmen vanwege mijn leefstijl 70% kans heb depressief te geraken en dat ik daarom preventief evidence-based therapie moet volgen bij een door het algoritme uitgekozen therapeut. Of wat als de technologie en biologie in design vaker intra-acteren, er chips aan hersenen kunnen worden toegevoegd waardoor we beter herinneren, vergeten en onze aandacht kunnen richten? Willen we cyborgs worden? Of zijn we dat al? (Haraway)?

Wat is de invloed van de technologische ontwikkelingen op onze therapiepraktijk en hoe willen wij daar ons toe verhouden? Kunnen we een levensgebeurtenis zien als uitkomst van intra-acterende humane en non-humane actoren die samen een ‘agentic assemblage’ vormen?

Bruno Latour spreekt van ‘het parlement der dingen’, en bepleit non-humane actoren een stem te geven in de dialoog over hoe ‘goed’ en ‘afgestemd’ samen te leven. Is dit multi-actor-netwerk het systeem waartoe systeemtherapeuten zich moeten gaan richten en verdienen kamerplanten, mobiele telefoons, speelgoed, algoritmen, stoeptegels net als buren en familieleden een stoel, een stem?

Wij kijken uit naar waar we, in dialoog met elkaar, nieuwsgierig naar worden, wat we zouden willen maken en/of onderzoeken. We hopen op een proces dat we met elkaar kunnen en willen voortzetten, en dat ook na het congres een vervolg zal krijgen.

Jeroen Wierstra is als systeemtherapeut werkzaam bij het Lorentzhuis.

Robert van Hennik is systeemtherapeut in zijn eigen praktijk Ordiver en het Centrum voor Gezinsbehandeling.

 

Andere wegen betreden buiten de therapieruimte
 
Tomas Van Reybrouck, Kris hazenbosch, Greet Essing, Indra Bimmel & Jessica Willems
 

Welke andere wegen kunnen we ‘bewandelen’ wanneer we onze vertrouwde therapieruimte of wijze achter ons laten? Kunnen we wegen (her)ontdekken waar er reeds waardevolle verhalen zijn beleefd, geschreven? Door wie zijn ze allemaal geschreven? Hoe kan je gebruik maken van deze ‘veranderende grote ruimte’ waarin jij, jullie je bewegen? Hoe kan je deze veranderende context inzetten of een plaats geven in relatie met je cliënt(systeem)? Kan de belichaamde ervaring die de cliënt, die het systeem ervaart en waar jij als hulpverlener getuige van bent, wat je ziet en mee beleeft, centraal komen te staan in het gesprek? In dit ‘Living lab’ gaan we samen op ontdekkingstocht buiten de vertrouwde therapieruimte.

Tomas Van Reybrouck is klinisch psycholoog en systeemtheoretisch psychotherapeut. Hij werkt in CGG Eclips, als geassocieerd opleider bij de Interactie-Academie en is als psychotherapeut verbonden aan groepspraktijk De Luwte.

Greet Essing is coördinator van Elan Groepspraktijk Merksem – Schoten en zelfstandig systeemtherapeut, relatietherapeut en systemisch supervisor.

Kris hazenbosch is maatschappelijk werker en narratief therapeut. Hij werkt als drughulpverlener in het Medisch Sociaal Centrum Vlaams-Brabant (ankerpunt MSOC Diest) en in Hestia, centrum voor psychotherapie in Mechelen.

Indra Bimmel is systeemtherapeut, supervisor en opleider NVRG erkend bij Stevig en in eigen praktijk.

Jessica Willems is orthopedagoog-generalist en systeemtherapeut bij KOOS Utrecht.

Gender

Niels van Spauwen, Pieter Heye, Lineke de Lange Boom, Sabine Vermeire, Jasmina Sermijn & Tineke Haks

Het thema gender is een onderwerp dat momenteel erg ‘beweegt’ in onze westerse samenleving. Oude discoursen en vanzelfsprekendheden worden in vraag gesteld en maken plaats voor een polyfonie aan diverse en soms strijdende stemmen. Hierbij zijn in-en uitsluitingsmechanismen gemakkelijk aanwezig. Op het kruispunt tussen gender en (maatschappelijke) uitsluiting barst het van het verzet, creativiteit, overleving en inspiratie. Welke discoursen leven er momenteel? Welke taal gebruiken we en met welke effecten gaat deze taal gepaard? Wie heeft er recht van spreken? Wie voelt zich vertegenwoordigd, wie valt er buiten de boot? En vooral:

Hoe kunnen wij in deze veelheid aan diverse stemmen en praktijken ons blijven positioneren vanuit een nieuwsgierige, open houding zodat er een open dialogische ruimte kan ontstaan waarin ieders stem aan bod kan komen zonder in monologen, kampen of spreekangst te vervallen? 

In dit living lab hopen we een meerstemmige dialoog te co-creëren die ons allen uitdaagt in onze positioneringen t.a.v. dit maatschappelijk relevant thema en ons inspireert in onze dagdagelijkse praktijken.

Niels Vanspauwen, Lineke de Lange Boom, Pieter Lucas Heye, Jasmina Sermijn, Sabine Vermeire & Tineke Haks zijn allen systeemtherapeut, werkzaam op verschillende plekken in de geestelijke gezondheidszorg in Vlaanderen en Nederland.